Książkę tę możemy zaliczyć do „klasyki” literatury z dziedziny zarówno terapii rodzin jak też neurolingwistycznego programowania (NLP). Jest to właściwie książka o porozumiewaniu się, a rodzina stanowi kontekst, w którym zaprezentowane są uniwersalne zasady efektywnej komunikacji.
O ile Virginie Satir nazywano „pierwszą damą” terapii rodzin, to Bandlera i Grindera można określić mianem „ojców” NLP. Omawiana tu książka jest owocem współpracy tych trojga wybitnych ekspertów. Warto przypomnieć, że Virginia Satir była jedną z trojga (obok Fredericka Perlsa i Miltona Ericksona) modelowych terapeutów, których wzorce komunikacji terapeutycznej zostały poddane przez Bandlera i Grindera drobiazgowej analizie. I to właśnie wyniki tej analizy legły u podstaw NLP. Bandler był tak zachwycony pracą Virginii, że przez dwa lata uczestniczył w realizowanych przez nią programach szkoleniowych, jeżdżąc za nią po całych Stanach Zjednoczonych. W wielu z nich pracował jako operator kamery wideo, dzięki czemu miał później bezpośredni dostęp do tego typu zapisów. Lingwistyczna wiedza Grindera z kolei okazała się wielce pomocna w rozpoznaniu i usystematyzowaniu tych wzorców językowych, których „pierwsza dama” używała najczęściej, i które pozwalały jej oddziaływać terapeutycznie już w czasie pierwszych spotkań z rodzinami i zbierania od nich wstępnych informacji. Wzorce te - wraz ze strukturami lingwistycznymi, które zostały wcześniej rozpoznane przez twórców NLP u Perlsa - składają się na tzw. meta-model językowy, stanowiący podstawę efektywnego porozumiewania się nie tylko w dziedzinie psychoterapii.
W pierwszych pracach Bandlera i Grindera (np. w „Structure of Magic I”) metamodel był opisywany w zawiły i najeżony lingwistyczną terminologią sposób. Z tego powodu, mimo szybko rozpoznanej jego użyteczności, pełne zrozumienie i zastosowanie metamodelu w praktyce terapeutycznej nie było łatwe. W porównaniu z tamtymi tekstami „Zmieniamy się wraz z rodzinami” czyta się jak „bajkę”. Metamodel jest tu przedstawiony w prosty sposób, a jego zrozumienie ułatwiają liczne przykłady zaczerpnięte z praktyki terapii rodzin.
Nie mniej przystępnie i praktycznie autorzy opisują zastosowanie w terapii modelu tzw. zmysłowych systemów reprezentacji świata. Obecnie nie jest to już tak rewolucyjna idea, jak w początkach istnienia NLP, ale wydaje się, że w dalszym ciągu daleko jeszcze do należytego jej upowszechnienia nie tylko w dziedzinie pomocy psychologicznej, ale również na przykład edukacji. Niniejsza książka przybliża ją w szczególnie „lekkostrawny” sposób, z licznymi przykładami wziętymi z „życia” rodzin.
Autorzy przedstawiają również kilka prostych schematów opisujących w całościowy, a równocześnie prosty sposób, cykle nieefektywnej (opartej na automatycznych, zniekształcających interpretacjach), jak też poprawnej (opartej na informacji zwrotnej) komunikacji w rodzinie, oraz proces zamiany jednego na drugi. I w tym przypadku jest to wiedza, którą dzisiaj można uznać za klasyczną. A jednak w wydaniu trojga mistrzów komunikacji wiedza ta zachowuje swoją świeżość i atrakcyjność. Dzieje się tak miedzy innymi dlatego, że otrzymujemy ją tutaj niejako „z pierwszej ręki”.
Podobnie, wspomniany wcześniej metamodel definiowany z jednej strony jako zestaw reguł warunkujących precyzyjną i efektywną komunikację, z drugiej zaś jako system pytań (i innych interwencji językowych) pozwalających owe zasady zastosować w psychoterapii, kontaktach rodzinnych, zawodowych itp., jest dzisiaj znany i stosowany nie tylko przez psychoterapeutów. I w tym przypadku jednak nie jest to znajomość powszechna. Natomiast nadal powszechne są zakłócenia metamodelu w relacjach międzyludzkich. „Zmieniamy się wraz z rodzinami” jest cennym źródłem wiedzy o różnych sposobach „naprawy” zaburzonej komunikacji w kontekście funkcjonowania rodziny. Jednakże raz jeszcze podkreślmy - jest to wiedza uniwersalna, którą można odnieść również do innych kontekstów naszego życia. Jak to określił Gregory Bateson, według teorii systemów „każdy system może być metaforą każdego innego systemu”.
Chociaż książka ta ukazała się po raz pierwszy prawie ćwierć wieku temu, nadal może stanowić inspirację zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych psychoterapeutów. Tych pierwszych zapoznaje z podstawami komunikacji terapeutycznej, a drugim... o nich przypomina - w przystępny, elegancki, i chciałoby się powiedzieć, serdeczny sposób. Owa serdeczność wynika z postawy autorów wobec procesu pomagania, wobec człowieka i rodziny. I niezależnie od prezentowanych przez nich modeli i technik, klimat ich tekstu wyznacza założenie, że to „osoba terapeuty jest głównym narzędziem zmiany”.
Dodatkowym walorem polskiego wydania tej książki jest jej przekład, dokonany przez Danutę Golec. Niestety, wiele naszych rodzimych wersji angielskich tekstów z dziedziny NLP zniechęca czytelnika nie tylko do samego tekstu, ale w ogóle do NLP. Wynika to zapewne ze specyfiki terminologii, jaką posługuje się ten system. Na przykład w jednym przypadku „zmysłowe systemy reprezentacji świata” zostały przetłumaczone jako „systemy reprezentacyjne”, co przecież nadaje mu zupełnie inny odcień znaczeniowy. A opisywana w „Zmieniamy się wraz z rodzinami” „równoważność złożona” (complex equivalence) - została określona jako „równoważnik kompleksu”. Nic dziwnego, że takie językowe „frykasy” odstraszają nie wprowadzonych w temat czytelników.
Prezentowana książka stanowi jeden z chlubnych wyjątków i należy do tych nielicznych przekładów literatury NLP, której lektura oprócz łatwości rozumienia tekstu, zapewnia również płynącą z niej przyjemność.

Recenzja opublikowana w Nowinach Psychologicznych w 2000 r. (nr 1).